o:1395 Утицај промена еколошких фактора на састав и динамику фитопланктонских цијанобактерија (Cyanobacteria) у малим акумулацијама ǂThe ǂeffect of changes of ecological factors on composition and dynamics of phytoplankton cyanobacteria (Cyanobacteria) in small reservoirs : doctoral dissertation sr Predmet istraživanja ove doktorske disertacije su fitoplanktonske cijanobakterije (Cyanobacteria) u malim akumulacijama i uticaji ekoloških faktora na prisustvo i dominaciju različitih vrsta, sa posebnim aspektom na potencijalno invazivne i toksične cijanobakterije. Trogodišnji monitoring je sproveden jednom mesečno na tri akumulacije (akumulacija Šumarice, akumulacija Bubanj i Aleksandrovačka akumulacija). Primenom metode samoorganizujućih mapa (SOM) omogućena je klasifikacija uzoraka na osnovu fizičkih i hemijskih parametara, kao i vizualizacija prostorne distribucije biotičkih parametara. Tri pomenuta vodna tela značajno se razlikuju po opštim karakteristikama, hemijskom sastavu vode i dinamici fitoplanktonskih cijanobakterija. Različitost ispitivanih akumulacija se ogleda u malom broju zajedničkih taksona i u taksonima koji su bili najfrekventniji i cvetajući: akumulacija Šumarice (Aphanizomenon flos-aquae), akumulacija Bubanj (Microcystis aeruginosa) i Aleksandrovačka akumulacija (Raphidiopsis raciborskii). Najznačajniji sredinski parametri koji utiču na zajednicu cijanobakterija su koncentracije ukupnog fosfora i azota. Naša studija pokazuje da ekstremne padavine mogu da dovedu do povećanja koncentracije hranljivih materija u rezervoarima, i uzrokuju značajan ekološki poremećaj zajednice (cvetanje potencijalno toksičnih cijanobakterija). Pojava i dominacija invazivne vrste R. raciborskii u Aleksandrovačkoj akumulaciji pokazuje da ova vrsta širi svoj areal rasprostranjenja. Prilikom sprovedenog istraživanja u okviru ove disertacije u Srbiji prvi put je detektovan toksin cilindrospermopsin (CYN). Ova studija je pokazala da je ekstrakt vrste R. raciborskii ispoljio genotoksičnost čak i u niskim koncentracijama i povećao oksidativni stres u jetri pacova nakon jednog izlaganja. The research subject of this doctoral dissertation includes phytoplankton cyanobacteria (Cyanobacteria) in the small reservoirs and the effects of ecological factors on the presence and dominance of different species, with particular aspects on invasive and potentially toxic cyanobacteria. Three-year monitoring was conducted (monthly) on three reservoirs (Šumarice reservoir, Bubanj reservoir, and Aleksandrovac reservoir). The method of self-organizing map (SOM) provided the efficient classification of samples, based on physical and chemical parameters, as well as the visualization of the spatial distribution of biotic parameters. These three water bodies are significantly different according to their general characteristics, chemical water composition, and cyanobacteria dynamics. The dissimilarity of the examined reservoirs is reflected in the small number of common taxa and in the taxa that were the most frequent and blooming: Šumarice reservoir (Aphanizomenon flos-aquae), Bubanj reservoir (Microcystis aeruginosa) and Aleksandrovac reservoir (Raphidiopsis raciborskii). Тhe most important environmental parameters affecting the cyanobacteria community are concentrations of total phosphorus and nitrogen. Our study shows that extreme precipitations can cause an increase in nutrient concentration in reservoirs and significant environmental disturbance to the community (blooming of potentially toxic cyanobacteria). The domination of invasive species R. raciborskii in Aleksandrovac reservoir indicates that this species is expanding its areal distribution. The research conducted in this dissertation has detected the toxin cilindrospermopsin (CYN) for the first time in Serbia. This study shows that the extract of R. raciborskii exhibited genotoxicity even at low concentrations and increased oxidative stress in rat liver after a single exposure. ID=43435785 ; D-3446 91552101 8322 91552100 43435785 2021-10-18T16:01:59.053Z 45 no 46 mentor Nevena, 1982-, 24993383 Đorđević 2021 63 mentor Snežana B., 1966-, 9118311 Simić 2021 63 član komisije Gordana, 1964-, 12676711 Subakov-Simić 2021 63 član komisije Aleksandar, 1960-, 13623399 Ostojić 2021 63 član komisije Dragana, 1985-, 20856679 Predojević 2021 [12], 132, [49] listova 12570425 http://phaidrabg.bg.ac.rs/o:1395 no yes 5 2021-10-18T16:01:59.320Z 70 fitoplanktonske cijanobakterije, Cyanobacteria, cijanotoksini, invazivne vrste, ekološki faktori, male akumulacije phytoplankton cyanobacteria, Cyanobacteria, cyanotoxins, invasive species, ecological factors, small accumulations 582.232:574.58(497.11)(043.3) 1738 34A08 2021