info:eu-repo/semantics/baccalaureateDissertation https://phaidrakg.kg.ac.rs/o:1910 cobiss:193541641 thesis:8930 http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/3.0/at/legalcode Sinteza, karakterizacija i ispitivanje biološke aktivnosti odabranih derivata tetrahidropirimidina 2025 Janković, Nenad, 1985- Popsavin, Velimir, 1951- Vraneš, Milan, 1978- Nikolić, Katarina M., 1975- Marković, Violeta, 1985- Rilak Simović, Ana, 1985- srp 199 listova 12481457 bytes U okviru ove doktorske disertacije opisani su sinteza, karakterizacija iispitivanje biološkog potencijala derivata tetrahidropirimidina dobijenihprimenom Biginelli-jeve reakcije. U okviru tri serije jedinjenja (A, B i V) sintetisanoje ukupno 44 novih derivata čije su strukture potvrđene primenom 1H i 13C NMR iinfracrvene (IR) spektroskopije i masene (ESI-MS) spektrometrije. Biološkaaktivnost dobijenih jedinjenja ispitivana je in vitro na različitim ćelijskim linijamatumora: serija A na HeLa, A549 i LS174, dok su jedinjenja serija B i V testirana na HeLa,K562 i MDA-MB-231 ćelijskim linijama. Pored toga, analizirana je i toksičnostprema zdravoj MRC-5 ćelijskoj liniji kao i potencijalni mehanizmi delovanja.Jedinjenja serije A pokazala su umerenu aktivnost prema HeLa ćelijskoj liniji (IC50 =10,36–51,76 µM), dok su jedinjenja serije V ispoljila značajnu mikromolarnu aktivnostprema K562 ćelijskoj liniji (IC50 = 1,66–6,12 µM). Za jedinjenja B2–11 ispitivana jeantimikrobna aktivnost prema odabranim vrstama bakterija i gljivica. Jedinjenje B18je odabrano za dalja in vivo istraživanja na eksperimentalnim životinjama, koja suobuhvatala procenu akutne oralne toksičnosti, genotoksičnosti i biohemijskihparametara seruma. Rezultati su pokazali da primenjena doza jedinjenja B18 nijeizazvala znake trovanje ni smrt životinja. Takođe, alkalni Komet test je pokazao da prinajnižoj dozi od 5 mg/kg t.m. jedinjenje B18 nije izazvalo oštećenje DNK, već je imaloznačajan protektivni efekat kod oštećenja DNK izazvanih ugljen-tetrahloridom.Kreirani 3D-QSAR je otkrio ključne strukturne parametre aktivnosti i omogućiosmernice za dalju derivatizaciju. Ispitivanja interakcije sa DNK različitimtehnikama pokazala su da se jedinjenja vezuju u mali žleb DNK heliksa, što je potvrđenoi molekulskim dokingom. This doctoral thesis describes the synthesis, characterization, and biological evaluationof tetrahydropyrimidine derivatives obtained via the Biginelli reaction. Three series (A, Б, andВ) of 44 different compounds were synthesized and characterized by 1H and 13C NMR andinfrared (IR) spectroscopy, and electrospray ionization mass spectrometry (ESI-MS). Thebiological activity of compounds was examined on different cancer cell lines in vitro: serie Awas tested on HeLa, A549, and LS174 cell lines, whereas series Б and В were evaluated onHeLa, K562, and MDA-MB-231 cells. Moreover, compounds were also tested on normal lungfibroblasts (MRC-5). Compounds from serie A exhibited moderate activity against HeLa cells(IC50 = 10.36–51.76 µM) whereas those from serie B displayed significant activity against K562cells (IC50 = 1.66–6.12 µM). Additionally, compounds Б2–11 were evaluated for antimicrobialactivity against selected bacteria and fungi. Compound Б18 was chosen for further in vivostudies, including examination of acute oral toxicity, genotoxicity, and biochemical parametersin the serum of experimental animals. Compound Б18 showed no toxic effects or lethality atthe applied dose. After comet assays, a dose of 5 mg/kg b.w. of compound Б18 exhibited aprotective effect against CCl4-induced DNA damage. A 3D-QSAR model provided valuableinsights into the structure–activity relationship and suggested directions for further optimizationvia molecular derivatization. DNA-binding studies, supported by molecular docking analysis,revealed interactions within the minor groove of the DNA helix. - Milović, Emilija, 1995-